Công cụ tính số Graham (định giá cổ phiếu)
Số Graham (Graham Number) là một thước đo định giá nhanh do Benjamin Graham — người thầy của Warren Buffett — đề xuất, dùng để ước lượng mức giá hợp lý tối đa mà một nhà đầu tư phòng thủ nên trả cho một cổ phiếu. Nó gói gọn hai nguyên tắc của Graham vào một con số: đừng trả quá 15 lần lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (P/E ≤ 15) và đừng trả quá 1,5 lần giá trị sổ sách (P/B ≤ 1,5). Nhân hai ngưỡng đó lại được hằng số 22,5, và công thức rút gọn thành căn bậc hai của 22,5 × EPS × BVPS.
Cách dùng rất thẳng: nếu giá thị trường thấp hơn số Graham, cổ phiếu có thể đang bị định giá thấp và có một biên an toàn (margin of safety) — phần đệm giữa giá bạn trả và giá trị ước tính. Ngược lại, giá cao hơn số Graham là dấu hiệu thị trường đang trả mức cao so với lợi nhuận và tài sản ròng. Với ví dụ minh hoạ EPS 5.000 đồng và giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu (BVPS) 40.000 đồng, số Graham là 67.082 đồng; nếu cổ phiếu đang giao dịch ở 60.000 đồng thì biên an toàn vào khoảng 10,56%.
Công cụ phía trên cho bạn nhập EPS, BVPS và giá thị trường hiện tại, rồi tính ngay số Graham, biên an toàn và đưa ra nhận định sơ bộ. Một điều phải nhớ: đây là bộ lọc thô, chỉ hợp lý với doanh nghiệp ổn định, có lãi đều và tài sản hữu hình rõ ràng — ngân hàng, hàng tiêu dùng, tiện ích. Nó không phù hợp với công ty công nghệ tăng trưởng nhanh, doanh nghiệp đang lỗ, hay những đơn vị mà giá trị chủ yếu nằm ở tài sản vô hình. Mọi con số nhập trên trang này chỉ là giả định minh hoạ; hãy lấy EPS và BVPS thật từ báo cáo tài chính đã kiểm toán trước khi quyết định.
Công thức số Graham và cách công cụ tính
Công thức gốc
Số Graham = √(22,5 × EPS × BVPS)
| Ký hiệu | Ý nghĩa |
|---|---|
| EPS | Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (Earnings Per Share), 12 tháng gần nhất (5.000 đồng) |
| BVPS | Giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu = vốn chủ sở hữu / số cổ phiếu lưu hành (40.000 đồng) |
| 22,5 | Hằng số = P/E tối đa 15 × P/B tối đa 1,5 |
Vì sao là 22,5? Graham cho rằng một cổ phiếu phòng thủ không nên có P/E quá 15 và P/B quá 1,5. Nếu cả hai chạm trần cùng lúc thì P/E × P/B = 15 × 1,5 = 22,5. Lấy căn bậc hai của 22,5 × EPS × BVPS trả về đúng mức giá mà tại đó hai ngưỡng này được thoả mãn đồng thời. Công cụ tính y hệt công thức này nên bạn có thể dò lại bằng máy tính bỏ túi.
Biên an toàn (margin of safety)
Biên an toàn = (Số Graham − Giá thị trường) / Số Graham
Đây là phần đệm giữa giá trị ước tính và giá bạn thực trả, thể hiện bằng phần trăm. Biên an toàn dương nghĩa là giá đang dưới số Graham (có thể rẻ); âm nghĩa là giá đang trên số Graham (có thể đắt). Với ví dụ: (67.082 − 60.000) / 67.082 = 10,56% — một biên an toàn dương vừa phải.
Khi nào số Graham mất tác dụng
- EPS hoặc BVPS âm: căn bậc hai của số âm vô nghĩa, nên doanh nghiệp đang lỗ hoặc âm vốn chủ không dùng được công thức này.
- Doanh nghiệp tăng trưởng cao: Graham cố tình bỏ qua tốc độ tăng trưởng, nên cổ phiếu công nghệ tăng nhanh gần như luôn "vượt" số Graham mà vẫn có thể là khoản đầu tư tốt.
- Tài sản vô hình lớn: với công ty mà giá trị nằm ở thương hiệu, bằng sáng chế hay dữ liệu, BVPS không phản ánh đúng giá trị thực.
Vì vậy hãy coi số Graham là một bộ lọc sơ bộ để loại nhanh những cổ phiếu quá đắt, không phải kết luận cuối cùng. Luôn đối chiếu với P/E, P/B, ROE, nợ vay và triển vọng ngành.
Ví dụ: cổ phiếu EPS 5.000 đồng, BVPS 40.000 đồng, giá 60.000 đồng
Giả định minh hoạ (không phải số liệu của doanh nghiệp thật): EPS 12 tháng gần nhất 5.000 đồng, giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu 40.000 đồng, giá thị trường 60.000 đồng.
Bước 1 — tính số Graham: √(22,5 × 5.000 × 40.000) = √4.500.000.000 = 67.082 đồng.
Bước 2 — so giá thị trường với số Graham: giá 60.000 đồng thấp hơn số Graham 67.082 đồng, nên trên thước đo này cổ phiếu có vẻ đang bị định giá thấp.
Bước 3 — tính biên an toàn: (67.082 − 60.000) / 67.082 = 10,56%.
| Cổ phiếu | EPS | BVPS | Số Graham | Giá thị trường | Biên an toàn | Nhận định |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ví dụ A (ổn định) | 5.000 | 40.000 | 67.082 | 60.000 | 10,56% | Có thể bị định giá thấp |
| Ví dụ B (đắt) | 4.000 | 20.000 | 42.426 | 80.000 | -88,56% | Có thể bị định giá cao |
So sánh hai cổ phiếu cho thấy ý nghĩa của thước đo. Ví dụ A có biên an toàn dương 10,56%, tức giá 60.000 đồng vẫn nằm dưới mức Graham cho phép. Ví dụ B có EPS và BVPS thấp hơn nhưng giá lại tới 80.000 đồng, vượt số Graham 42.426 đồng, nên biên an toàn âm -88,56% — dấu hiệu thị trường đang trả mức cao, có thể do kỳ vọng tăng trưởng mà số Graham không nắm bắt. Hãy thay bằng EPS và BVPS thật của cổ phiếu bạn quan tâm và đối chiếu thêm các chỉ số khác. FiMo còn có công cụ Lợi suất cổ tức và Tỷ suất sinh lời cổ phiếu nếu bạn muốn nhìn bức tranh đầy đủ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Số Graham là gì và dùng để làm gì?
Số Graham (Graham Number) là mức giá hợp lý tối đa mà nhà đầu tư phòng thủ nên trả cho một cổ phiếu, do Benjamin Graham đề xuất. Nó gói hai ngưỡng — P/E ≤ 15 và P/B ≤ 1,5 — vào hằng số 22,5, rồi tính bằng √(22,5 × EPS × BVPS). Ví dụ: EPS 5.000 đồng, BVPS 40.000 đồng → số Graham 67.082 đồng. Nếu giá thị trường thấp hơn con số này, cổ phiếu có thể đang rẻ.
Công thức tính số Graham như thế nào?
Công thức là √(22,5 × EPS × BVPS), trong đó EPS là lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu và BVPS là giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu (vốn chủ sở hữu chia số cổ phiếu lưu hành). Hằng số 22,5 đến từ P/E tối đa 15 nhân P/B tối đa 1,5. Ví dụ: √(22,5 × 5.000 × 40.000) = √4.500.000.000 = 67.082 đồng. Cả EPS và BVPS đều phải dương thì công thức mới có nghĩa.
Biên an toàn (margin of safety) tính ra sao?
Biên an toàn = (Số Graham − Giá thị trường) / Số Graham, thể hiện bằng phần trăm phần đệm giữa giá trị ước tính và giá bạn trả. Dương nghĩa là giá đang dưới số Graham (có thể rẻ), âm nghĩa là đang trên (có thể đắt). Ví dụ: (67.082 − 60.000) / 67.082 = 10,56%. Graham khuyên chỉ mua khi có biên an toàn đủ rộng để phòng sai số trong ước tính.
Vì sao công thức lại dùng con số 22,5?
Vì 22,5 = P/E tối đa 15 × P/B tối đa 1,5. Graham cho rằng một cổ phiếu phòng thủ không nên có P/E quá 15 lần lợi nhuận và không quá 1,5 lần giá trị sổ sách. Khi cả hai ngưỡng chạm trần cùng lúc, tích của chúng là 22,5. Lấy căn bậc hai của 22,5 × EPS × BVPS trả về đúng mức giá thoả mãn đồng thời cả hai giới hạn này — đó chính là số Graham.
Số Graham có dùng được cho cổ phiếu ngân hàng hay công nghệ ở Việt Nam không?
Số Graham hợp nhất với doanh nghiệp ổn định, có lãi đều và tài sản hữu hình rõ ràng — ngân hàng, hàng tiêu dùng, tiện ích thường phù hợp. Nó không hợp với công ty công nghệ tăng trưởng nhanh, vì công thức cố tình bỏ qua tốc độ tăng trưởng nên các mã này gần như luôn vượt số Graham dù vẫn có thể đáng đầu tư. Với doanh nghiệp nhiều tài sản vô hình (thương hiệu, bằng sáng chế), BVPS không phản ánh đúng giá trị thực, khiến số Graham kém tin cậy.
Số Graham khác gì với P/E và P/B?
P/E và P/B là hai chỉ số riêng lẻ; số Graham kết hợp cả hai vào một mức giá duy nhất. Thay vì hỏi "P/E bao nhiêu là rẻ", số Graham trả lời thẳng "giá tối đa nên trả là bao nhiêu" để đồng thời P/E ≤ 15 và P/B ≤ 1,5. Đây là cách lọc nhanh, nhưng vì gộp lại nên nó che mất chi tiết — hãy luôn xem thêm P/E, P/B, ROE và nợ vay thực tế của cổ phiếu thay vì chỉ dựa vào một con số.
Giá cao hơn số Graham thì có nên bán không?
Không nhất thiết. Giá vượt số Graham chỉ cho biết cổ phiếu đắt theo thước đo bảo thủ này, chứ không phải tín hiệu bán. Nhiều doanh nghiệp tốt giao dịch trên số Graham trong thời gian dài nhờ triển vọng tăng trưởng mà công thức không nắm bắt. Ví dụ B trong bài có giá 80.000 đồng vượt số Graham 42.426 đồng (biên an toàn -88,56%). Hãy coi đó là lời nhắc xem xét kỹ hơn — đối chiếu tăng trưởng, ROE, nợ và ngành — chứ không phải mệnh lệnh giao dịch.